Gectigimiz cumartesi gunu hava biraz gunesli olunca hadi yola duselim dedik Ozanla.
Atladik Rafadan kafadan'a Hollandanin guneyine dogru yola ciktik.
Hollandanin guneyindeki bolgeye Zeeland deniyor.
Cok kabaca bir ceviriyle Deniz Alani.
Bu adin verlmesinin de cok hakli bir sebebi var:
Zeeland denizin icine dogru uzanmis kara parcalarindan olusan bir bolge.
Hollanda topraklarinin neredeyse %50si deniz seviyesinin altinda.
Internetten buldugum asagidaki resimdeki mavi alanlar deniz seviyesinin altindaki bolgeleri gosteriyor.
Zeeland Rotterdamin guneyindeki alan yani bir anlamda denizin bir parcasi olan bir bolge.
Ayni zamanda New Zeeland yani Yeni Zellanda'da adini buradan aliyor aslinda.
Koskoca ulkeye bu minnacik yerin adi neden verilmis derseniz orayi da Hollandalilar kesfetmis.
ve kendi ulkelerinden bir yerin adini vermiser.
New York'un ilk adinin New Amsterdam olmasi gibi...
Yollar bizi Zeeland'a gotururken ben buraya geldimizden beri Hollanda'nin suyla mucadelesi hakkinda duyduklarimi aklimdan gecirdim...
Tarih boyunca Hollanda suyla mucadele eden bir ulke olmus.
Bugun ustunde yasadiklari topraklarin neredeyse yarisini deniz/nehir sularindan arindirarak kazanmis Hollandalilar.
Yani hala aklim tam olarak almiyor olsa da bugun ustunde yurudugumuz topraklarin cogu hatta Hollandanin en unlu sehri Amsterdam bile bir zamanlar denizin ya da nehirlerin parcasiymis.
Kanallar, yel degirmenleri, setler...
Bunlarla Dutchlar suyu kontrol altina almislar.
Kah topragi sudan arindirarak, kah toprak ustune toprak ekleyerek sehirler olusturmuslar.
Mucadelenin en fazla yasandigi yerlerden biri de Zeeland.
Yuzyillar boyunca insanlar bu suyun icinde yasayabilmek icin denizin onune setler kurmuslar.
Hani dalgalar sokaklari evleri yutmasin diye.
Ama...
Deniz seviyesi yukseldiginde, ya da ruzgar nedeniyle buyuk dalgalar olustugunda setler yetmemis.
Asmis setleri sular ve evler, sokaklar sular altinda kalmis Zeeland'da.
Son buyuk su baskini da 1953'te yasanmis.
Dalgalarin boyu 4 metreye yaklasinca varolan setler yetmemis bolgeyi korumaya.
Bir gecede 2000'e yakin insan olmus.
70.000 insan evini isini kaybetmis.
O zamanlar nufusu ancak 10 milyonun ustunde olan bir ulke icin buyuk bir felaket.
 |
Photos: Getty Imageskaynak: http://www.wired.com/science/planetearth/magazine/17-01/ff_dutch_delta?currentPage=all
|
Bu seli anlatan onlarca film cekilmis elbette.
Biz de bir tanesini izlemistik Ozanla.
Filmin sonunda halk aliyordu eline kum cuvllarini dizmeye basliyordu denizin onune.
Iste oyle baslamis gercekten de su anda Zeeland'i koruyan buyuk setlerin yapim macerasi.
O buyuk sel felaketinden sonra Hollandalilar vergilerinin buyuk cogunlugunu suyla mucadeleye ayirmislar.
Daha buyuk, daha yuksek, daha guclu setler icin planlar yapmaya baslamislar.
Iste bu planlar Delta Works adi verilen, dunyanin en buyuk suyla mucadele projelerinden birini dogurmus.
Su anda Hollanda'da delta works kapmasimda yapilmis pek cok set var.
Bunlarin bir kismi bildigim kadariyla hep kapali.
Bir kismi ise asagidaki gibi, suyun seviyesine gore kapatilip aciliyor.
Oyle ya da boyle deniz suyunun onune bir set cekiliyor.
Bir ulke, koskoca denize karsi duruyor.
 |
| Photo: Ralph Hargarten |
Hollandalilarin suyla mucadelesi beni hep cok etkiliyor beni.
Neredeyse %50si sular altinda kalabilecek bir ulke.
Yapilan arastirmalara gore eger bu setler olmasa ve suyla boylesine mucadele edilmese Rotterdam yani yasadigimiz sehrin sular altinda kalmasi icin gereken sure sadece 24 saat.
Evimize giden yol, alisveris yaptigimiz market, vitinlerine baktigimiz dukkanlar, sokakta merhabalstigimiz insanlarin tamemen sular altinda kalmasi icin gereken sure sadece 24 saat.
1 gun!
O kadar!
Ama mucadele devam ediyor.
Mesela ulkenin simgesi olan yeldegirmenleri de bu mucadelenin bir parcasi.
Yel degirmenleri pek cok farkli sey icin kullaniliyor.
Bir kismi da bulunduklari topragi sudan arindiriyorlar..
Yel degirmenlerini merdivenin basamaklari arasinda sular tasiyormus gibi dusunun diye anlattilar bize.
Merdivenin en alti ustunde yurudugumuz topraklar.
En ustu ise deniz ya da dere.
Her bir basamakta bir degirmen var.
Gorevi de suyu bir sonraki basamaga tasimak.
Hani bizim eski tulumbalar ceker ya kuyu suyunu bir nevi oyle.
Su en son basamaga ulasinca hoop denize ya da dereye.
Suyla mucadele hikayesinin gerisi de baska bir yaziya :)
Bizim gecen Cumartesi gezimize donecek olursak.
Iste bu Zeelanddaki setlerin bir kismini gormeye gittik biz.
Yukaridaki haritadaki gibi karalaribirlestiriyor bu setler.
Ustlerinden arabayla gecebiliyorsunuz.
Hatta bir kisminin ustunde yuruyebiliyorsunuz da.
Goruntu benim icin gercekten nefes kesici!
Orada olma hissi de.
Zira ruzgar oyle kuvvetli ki...
Dusecek miyim?
Ucacak miyim?
derken korkudan nefesiniz kesiliyor gercekten.
En azindan bizim orada oldugumuz gun durum boyleydi ve
benim nefesim gercekten kesildi :)
Bugun Zeeland'in en unlu yerlerinden biri kumsallari.
Evet kumsallar.
denizle mucadele ediyorlar ama denizle keyif surmeyi de biliyorlar yani.
Goz alabildigine uzanan incecik kum.
ve nedenini bir gun mutlaka arastiracagim.
Gordugum sayica en fazla deniz kabuklari burada!
Yaz mevsiminde buraya da gitmeli.
Hollanda icin yaz 5 gun falan suruyor zaten insallah biri haftasonuna denk gelir :)
Zeeland bolgesinin en buyuk sehri ve bolgenin bir nevi baskenti Middelburg.
Bizim de yolculuguuzun son noktasi bu sehirdi Cumartesi gunu aslinda.
Sansliydik cunku bizi bir panayir alani karsiladi.
Malum yeni yil ustu olunca...
Her sehrin vazgecilmezi buz pistleri Middelburg'ta da sehrin tam ortasindaydi :)
Beklemedigimiz kadar guzel cikti bu sehir.
Turist olarak gelirseniz gidilecek yerler arasinda sayilmaz belki.
Ama bizim gibi buralarda yasiyorsaniz gitmeye deger.
Hava oyle soguktu ki cumartesi gunu.
Cok da fazla dolanmadik biz sokaklarda.
Ama kisacik gunde sehrin sokaklarinda yuruduk.
Sehrin en unlu muzesi Zeeuws Muzesini de gezdik.
Benim fikrimi sorarsaniz ben muzeyi pek begenmedim.
Middelburg guzel.
Evet.
Ama benim o gunden aklimda kalan yolun kendisi.
Ve elbette setler - dijklar.
Bizi sulardan koruyan kocaman kocaman dijklar.
ve su miniminnacik ulkenin koskoca denize karsi hic bitmeyecek mucadelesi.
Takdir ediyorum ama...
Dusundukce urperiyorum galiba...
